Guerras estrañas

…ou de cando as alianzas forzan aos países a invadir a outros países que nunca pensariades.

Normalmente, unha zona que procura a independencia ten dúas vías para acadala: a política e a militar. Desgraciadamente, a segunda opción é á que máis veces se recurriu ao longo da Historia. E África non é unha excepción a isto: tras a época colonial, moitos dos países que agora forman a configuración actual do chamado Continente Negro liberáronse a través de guerras de guerrillas contra o poder metropolitano, como o caso de Angola. Porén, hai un país que tivo que loitar contra outro país africano para liberarse. Falamos de Namibia, que tras formar parte das colonias alemás até a Primeira Guerra Mundial, foi un mandato da Sociedade de Nacións baixo administración sudafricana, para pasar a ser provincia de facto cando se desfixo este organismo supranacional. E as independencias destos dous países están íntimamente relacionadas. Vexamos por qué:

En 1966, en Namibia (que daquela aínda era coñecida como África do Suroeste) fartáronse da situación que Sudáfrica estaba a lles impór no auxe máximo da política do Apartheid. Nese momento, o SWAPO (Organización Popular do Sudoeste Africano), comeza unha guerra de guerrillas con incursións desde Zambia. Pouco a pouco as escaramuzas medraban en número e duración, polo que a comezos dos 70 o Exército Sudafricano viuse obrigado a intervir relevando á policía e escalando dese xeito o conflicto. Porén, o espacio fronteirizo entre Zambia e o que agora é Namibia, era pequeno e fácilmente bloqueábel, polo que era imprescindíbel atopar outras localizacións para entrar ao país.

En 1975, Angola acada a súa independencia rematando así a guerra que mantiña con Portugal pola súa liberación nacional, guerra que viña loitando desde 1961. Porén, o clima bélico non remata nese país, e comeza inmediatamente unha guerra civil entre o MPLA (Movimento Popular de Libertaçao de Angola), que toma as riendas do Goberno angolano; e a UNITA (União Nacional para a Independência Total de Angola) e o FNLA (Frente Nacional de Libertação de Angola). Os primeiros, ante a reticiencia inicial da URSS (que non tardaría moito en se esvaecer), procuraron apoios entre outros países comunistas, como Iugoslavia ou Cuba, mentres que os segundos recibiron apoios de EEUU e polo tanto de casi todo o bloque occidental. O que nun comezo semellaban escaramuzas illadas remataron por se transformar nunha das guerras máis duradeiras de África, un verdadeiro pulso entre comunistas e capitalistas en plena Guerra Fría.

Logo de pouco tempo, aínda no mesmo ano, suceden dúas cousas: a primeira e que o SWAPO, vendo a situación, comeza a axudar ao MPLA para así poder facer incursións a territorio namibio desde máis puntos; e a segunda, os dirixentes sudafricanos, vendo a situación no que nese momento era o seu país veciño, deciden invadir Angola para levar fóra do seu territorio a guerra, sendo as operación máis importantes as levadas a cabo nos anos 1980 e 1981.

 

En pouco tempo, a UNITA co apoio da máquina bélica do país do Apartheid non atopou trabas para avanzar por un país totalmente asolado polo esforzo de liberación nacional, e chegou a Luanda, capital angoleña, ocupando a mitade do territorio da ex-colonia portuguesa. Mais nese momento, as forzas na balanza mudaron cando arribaron a porto catro barcos do Exército Cubano con soldados e tanques. Esta é unha das poucas veces que un bloque, alén do apoio loxístico, intervén militarmente de xeito directo nun conflicto. Nese momento, EEUU se acollonou e decidiu retirar o seu apoio a Sudáfrica. Os motivos desto dan para unha entrada a parte, que algún día aparecerá por aquí.

A partir dese instante, os combatentes desta guerra pasaron a ser Cuba, o SWAPO e o MPLA vs. UNITA e Sudáfrica. En 1986, xa eran 37000 os soldados do país caribeño loitando en Angola, agás nun breve período de tempo no que foron a defender Etiopía nunha guerra contra Somalia. Chegaron a máis de 50000 nos derradeiros compases do conflicto. E o que era peor, a ONU comezaba a apoiar aos rebeldes, chegando a aprobar unha resolución pola que instaba a Sudáfrica a retirarse de Namibia. Perante a negativa, comezou un embargo, entre outras cousas, de armas.

Ese embargo foi clave. Deu comezo ao cambio de roles na batalla pola superioridade aérea, que pasou a mans cubanas cando Fidel Castro decidiu mandar aos MIG-23 da súa forza aérea, que se engadían aos MIG-21 xa presentes alí. Eses cazas eran superiores aos Mirage F1A que tiñan o Exército Sudafricano, e coa imposibilidade de modernizalos por mor do embargo, fixo que estes comezaran a sufrir perdas cada vez maiores. Pouco a pouco, Cuba, que nese momento xa levaba o peso táctico da contienda, conseguiu botar aos soldados sudafricanos ao seu territorio. Foi nesta etapa cando tivo lugar a Batalla de Cuito Cuanavale, a máis importante da guerra.

Nese momento, a dúbida asaltaba a todos. Se pararía alí Cuba ou invadiría Namibia, aínda territorio sudafricano? A resposta vén o 27 de xullo de 1988, cando os MIG-23 comezan a bombardear posicións do SADF (o Exército de Sudáfrica) no seu propio territorio. Após unha semana, os tanques cubanos de fabricación soviética penetraban en Namibia. Efectivamente, fai 20 anos sucedeu algo impensábel agora mesmo: Cuba invadiu Sudáfrica.

Ese suceso, acarón da presión internacional para lle pór fin ao conflicto, dalle o derradeiro empurrón a Sudáfrica para apostar pola vía pacífica como resolución final. En diciembre dese ano, se asina o Acordo Trilateral de Nova Iorque, polo que o país sudafricano acataba a resolución da ONU aprobada uns anos antes, e o 21 de xaneiro de 1990 Namibia proclamaba a súa independencia, rematando así unha guerra que durou máis de 20 anos, e que pasaría a ser coñecida como Guerra da Fronteira de Sudáfrica. Porén, a Guerra Civil angoleña non se resolvería até o ano 2002 coa morte en combate de Jonás Savimbi, lider de UNITA, dando paso a un período democrático bastante inestábel.

 

 

 

 

Jenkins

…ou de como as cousas máis insospeitadas poden provocar guerras.

Durante todo o século XVIII, as tensións entre Inglaterra e España estaban por todo o alto. O comercio americano, as perdas de Xibraltar e Menorca como resultado do Tratado de Utrecht, colisións fronterizas en América… moitas foron as escusas.

Mais, a pesar de todo isto, en 1731 pasou algo bastante chamativo, que foi a escusa final para unha declaración de guerra. Había un barco contrabandista, o Rebecca, que “comerciaba” en augas caribeñas e que estaba comandado por Robert Jenkins. Esta nave foi apresada por un barco gardacostas español, dirixido por Julio León Fandiño. Fandiño confiscoulle a carga, cortoulle unha orella a Jenkins, e lle dixo: “Vai e dille ao teu rei que lle farei o mesmo se se atreve.”

O incidente pasou desapercibido até 1738, ano no que Inglaterra procuraba por un casus belli contra España, xa que quería dominar todo o comercio no Atlántico e no Caribe. Entón, Jenkins foi chamado á moi inglesa Camara dos Comúns, onde contou a súa historia, e para demostrala, amosou ante os presentes a orella cortada. Iso serviu como pretexto para comezar unha guerra, que a partires dese momento e para toda a eternidade sería coñecida como a Guerra da Orella de Jenkins.

Esta guerra durou até 1748, e tras batallas en todo o Caribe, Filipinas, Florida e na Xeorxia americana, destacando entre todas o sitio inglés de Cartaxena de Indias, onde o que até o momento era unha vitoria inglesa tornouse nunha derrota total ao final da guerra (que se encadeou coa Guerra de Sucesión de Austria, de aí que fora tan longa). Esta vitoria permitiu a España recuperar certas prerrogatorias que os británicos tiñan sobre o comercio coas colonias americanas e o control marítimo do Atlántico durante uns 70 anos máis, até a Batalla de Trafalgar.

Strauss e Perl

…ou de como dous timadores conseguiron tumbar un Goberno democrático.

Seguramente, algúns coñeceredes xa a verba “estraperlo” e a súa orixe, e tamén a historia que vou contar deseguido. Mais é tan curiosa que non podo deixar de poñela aquí.

En 1933, chegaron á España Republicana -daquela gobernada por Alejandro Lerroux, do Partido Radical Republicano- dous tipos chamados Strauss e Perlowitz, cun dos seus inventos baixo o brazo. En que consistía? Pois para eles, era un xogo de habilidade coa vista e de velcidade de cálculo, chamado Stra-Perl. A realidade? Unha ruleta eléctrica trucada, na que premendo un botón a banca podía gañar inmediatamente.

Ao pouco de chegaren estes dous timadores, conseguiron reunirse con Aurelio Lerroux, fillo adoptivo de Alejandro. Os contactos deste permitíronlles coñecer a altos cargos do Goberno de entón, o que unido a uns cantos cartos e uns cantos reloxos de ouro, levou á instalación dunha destas ruletas no casino da cidade de Donosti. Mais, daquela, os xogos de azar estaban prohibidos, e a policía tardou só unhas horas en clausuralo. Porén, Strauss e Perlowitz non se renderon, e instalaron outro en Formentera, nas Baleares. O resultado foi o mesmo, precintado ás horas. A pesar de todos os sobornos, non foron quen de legalizar o seu xogo.

E claro, Strauss se cabreou. Así que lle pediu a Alejandro Lerroux unha “indemnización”, algo ao que o político no poder se negou. E Strauss vingouse: mandoulle a Niceto Alcalá-Zamora -daquela Presidente da República- un completo dossier no que se relataban todas as entrevistas, as persoas implicadas, os sobornos realizados… todo. Alcalá-Zamora inmediatamente abriu unha investigación ao mando de Joaquín Chapapietra, Presidente da Gobernación. As conclusións remataron por chegar ás Cortes.

Nese momento, o escándalo xa saíra á luz; e co país conmocionado, as esquerdas -na oposición- lideradas por Azaña, aproveitaron o momento para atacar. Resultado? Dimisión de todos os implicados, incluído Alejandro Lerroux. Finalmente, todo isto levou a que o PRR se desfixera, eliminando prácticamente o centro político do panorama, e potenciando deste xeito as estremas esquerda e dereita. Todos sabemos xa como acabou o tema.

Illas estrañas

…ou porque os que se queixan de que Galiza, Catalunya e Euskal Herria son nacións inventadas, se queixan de vicio.

Feito 1: Durante a Segunda Guerra Mundial, Reino Unido construíu catro fortes marítimos nos esteiros dos ríos Támesis e Mersey para defender a entrada marítima a Londres e Manchester, entre outras cidades. Tras cumpliren as súas funcións, nos anos 50 foron retirados e destruídos. Un deles, o HMS Fort Roughs, estaba situado a 6 millas da costa de Suffolk, e cos seus 550 metros cadrados de superficie servía de protección para o porto de Harwich, en Essex. En 1956 saíron del as derradeiras tropas británicas, ficando a plataforma abandoada.

Feito 2: Na actualidade, as augas nas que un país é soberano exténdense, normalmente, até 12 millas da súa costa, e até 200 baixo réxime de explotación especial. Mais iso é así desde fai pouco, en 1967, Reino Unido só reclamaba 3 millas como augas propias.

A “Guerra de Independencia” de Sealand

Nos anos 60, as radios piratas proliferaron por todo o Reino Unido. Para evitar as persecucións, os piratas mudábanse a estes fortes, considerados sitios seguros para botar as súas emisións ao aire. Un deles foi Paddy Roy Bates, que marchou ao HMS Fort Roughs. Non tardou moito en decatarse da situación do forte: era unha posesión non reclamada situada en augas internacionais, terra de ninguén. Nese momento, nacía o Principado de Sealand como país independente, e el autoproclamábase Príncipe Roy de Sealand. Mais claro, cando Reino Unido se decatou da situación, mandou para alí un par de barcos para ver que estaba a pasar. Paddy, nin curto nin preguizoso, rexeitounos a tiros, pois estaban dentro das augas territoriais de Sealand e considerábao invasión do seu territorio nacional. Por suposto, foi chamado a xuízo en UK, mais o xuíz estimou que estaban fóra das augas territoriais de Reino Unido, e por tanto non tiñan xurisdicción. Iso constitiu o recoñecemento de facto de Sealand.

En 1975, foron estabelecidos unha bandeira, un himno nacional, unha constitución e unha moeda e pasaporte propios.

A “Guerra Civil” de Sealand

En 1978, aproveitando que Paddy estaba fóra, o Primeiro Ministro de Sealand, Alexander Achenbach, rebelouse contra o seu príncipe, secuestrando ao seu fillo e soltándoo nos Países Baixos, e se proclamou rei. Pois Paddy colleu, montou un exército, mercou un helicóptero de asalto, e retoumou a plataforma pola forza. Como os máis deles non tiñan cidadanía sealandesa foron repatriados, mais un alemán que sí a tiña foi acusado de traizón á patria e metido no cárcere cunha fianza de 75000 marcos alemáns. Alemaña falou co Reino Unido para liberalo, mais a sentenza anterior impedía os ingleses faceren nada, así que tiveron que mandar un diplomático para Sealand, o que constituiu outro recoñecemento de facto por parte dos xermanos. Achenbach, pola súa parte, constituiu un Goberno no exilio que aínda segue en activo.

Sealand na actualidade

Agora mesmo, Sealand é un deses países que son independentes realmente pero ninguén recoñecía. E digo recoñecía, porque en 2005, o Reino Unido a recoñeceu oficialmente fóra do seu territorio, após en 1995 outro barco británico fóra tiroteado nas augas do Principado. Xa non goberna Paddy, que delegou no seu fillo o Príncipe Rexente Michael de Sealand a Xefatura de Estado e de Goberno en 1999. En 2006, sufriron o seu principal desastre natural cando un lume provocado por causas eléctricas quemou a mitade da platafora, tardando 6 meses en arranxala.

Sábese que intentaron vender a plataforma a través dunha inmobiliaria andaluza, e un dos pretendientes foi The Pirate Bay, os do buscador de torrents, para pó alí os seus servidores. Mais claro, un país non se pode vender, así que lla daban en réxime de custodia.

Como curiosidades, dicirvos que un cidadán de Sealand estivo implicado na morte de Versace, e que na súa páxina web pódense mercar títulos de duque, conde e barón.

Bombas nucleares

…ou de porqué os paquistanís son uns chapuzas.

Poñámonos en situación: Fai moitísimo tempo que existen tensións entre a India e Paquistán, provocadas, entre outras cousas, por disputas fronterizas en Cachemira, o que os levou a catro guerras, en 1945, 1967 e 1999, coñecidas as dúas precisamente como as Guerras de Cachemira e a derradeira como Guerra de Kargil. A iso hai que sumarlle outra en 1971 pola independencia de Bangladesh.

En 1946, o presidente da India, declara as intencións do país de desenvolver capacidade nuclear. Resposta do Primeiro Ministro de Paquistán, Zulfikar Ali Bhutto (por certo, pai de Benazir Bhutto, quizáis sónavos de algo) en 1965? Que se a India tiña armas nucleares, eles tamén, aínda que tiveran que comer herba. Sí, dixo iso. Literalmente. En 1974, a India leva a cabo o Buda Sorrinte (vaia nome, que non?), o seu primeiro test nuclear. Aquí comeza a nosa historia.

Nese momento, un tal Abdul Qadeer Kahn, paquistaní, estaba a traballar nunhas instalacións de Urenco non Países Baixos, onde era un dos altos cargos. Urenco é unha empresa que se adica a construír e xestionar centrais de enriquecemento de uranio. Nin corto nin perezoso, cando se entera dos tests indios, colle e manga planos de plantas de enriquecemento de uranio, e llelos pasa a espías paquistaníes que estaban nos Países Baixos. E claro, facer iso non é que sexa precisamente ser discretos, así que os servicios segredos holandeses e máis a CIA, se enteraron do que estaba a pasar. Abdul marchou do país en 1975 tras dous intentos falidos de atrapalo, voltando a súa terra natal. Fai pouco soubouse que a CIA deixouno marchar para saber máis da investigación paquistaní. En 1976, é nomeado como xefe supremo das investigacións nucleares de Paquistán canalizadas na KRL, unha empresa supersegreda (en teoría), tanto que nin o Primeiro Ministro de Paquistán podía ir visitar as súas instalacións.

Pero a realidade era outra. Nese momento, a mitade dos servicios secretos do mundo xa tiñan os narices metidas no programa nuclear, e había unha cantidade grandísima de espías entre os traballadores desa empresa. Todas as grandes potencias xa sabían o percal. Aquí entra China en xogo, que vai de cara: enterados de todo, mandan un representante a Paquistán e lles ofrecen asesoramento, 5000 imanes especiais para o enriquecemento de uranio e unha bomba nuclear para o seu estudo, os cais aceptan. Tamén Corea do Norte propón un intercambio: capacidade de construír misís balísticos en troques de capacidade nuclear. Normalmente este tipo de pactos, así como o estado da investigación lévanse no máis absoluto segredo, mais o noso querido Abdul pasaba de todo: a comezos dos 80 a CIA mangoulle a equipaxe nun voo internacional, e nel atoparon documentos que probaban indubidabelmente a colaboración china, ciscados na maleta como quen leva un libro ou un mapa dunha cidade calqueira.

En 1990 o mundo soubo que Paquistán construira a súa primeira arma. Isto nos dí dúas cousas. A primeira: botemos contas. Paquistán tardou 24 anos en construila. EEUU tardou 6, a URSS 7 e Francia 6. Imaxinade cantos sabotaxes deberon haber. A segunda: normalmente o mundo non se entera de que tes armas nucleares até que fas o primeiro test. Porén, o primeiro test paquistaní foi no 98. Por que se soubo? Porque o colega Abdul foille con toda a puta cara ao Washington Post e lles dixo algo así como (non textual): “Temos armas nucleares e as fixemos só con coñecemento paquistaní”. O cal é falso, claro, cando se sabe que polo menos hai coñecemento chino, holandés e coreano. Cando fixo estas declaracións, EEUU aplicoulle sancións a Paquistán. Que fixo Paquistán? Dicimos que paramos a construción das novas armas, pero o facemos ás agachadas. EEUU, non sei moi ben se se creu a xogada ou pasou directamente do tema, mais retirou as sancións.

En 1998, como dixera antes, o país asiático fai o seu primeiro test, o Chagai-I, en resposta aos tests que o seu arquienemigo, a India, fixera unhas semanas antes. En teoría ía ser un test subterráneo supersegredo, tanto que o Primeiro Ministro non ía volar a velo até momentos antes para non levantar suspicacias. Mais… algo supersegredo en Paquistán? Ja! Había alí fotógrafos de moitos servicios segredos do mundo preparados para capturar o momento. Que haia unha foto dese test na Wikipedia pode xa darvos unha idea de que segredo precisamente non era. Esa foi a confirmación final dunha chapuza enorme, mais non remata aquí.

Neste momento, Paquistán conta con entre 65 e 90 cabezas nucleares. Pero sábese de material nuclear paquistaní vendido no mercado negro que o noso colega Abdul se montou, e de feito Libia destruiu diante de observadores internacionais en 2003 o material que eles mercaran. Após un ano, Abdul deu unha rolda de prensa pola televisión de Paquistán dicindo que el estaba detrás, e vai o Presidente de Paquistán e perdoalle.