Grândola, vila morena

…ou de como as revolucións, por moi rápidas e pacíficas que sexan, sempre traen sangue.

Normalmente, cando un escoita o termo “Revolución dos caraveis” pensa nunha revolución rápida, tranquila e pacífica. Unha revolución na que os militares a favor da democracia conseguiron unha vitoria fulgurante. Hoxe, día 25 de abril, conmemórase o aniversario desa vitoria, que trouxo un aroma de liberdade para o noso país veciño, co que compartimos moitos aspectos culturáis.

Mais hai unha serie de mitos que rodean ao golpe de estado democrático que nunca son ben aclarados. O primeiro é ese. Técnicamente, o sucedido en Lisboa tal día como hoxe fai 34 anos non foi unha revolución, senon unha insurrección militar. Cal é a diferenza? Pois básicamente, que até logo de soar na Rádio Renascença (emisora católica, salvando as distancias, o que vendría a ser a COPE aquí) o Grandola, vila morena de Zeca Afonso, que por certo, a cantou por primeira vez nun concerto en Santiago de Compostela; non houbo un movimento popular que estivera públicamente a favor da democracia, non houbo nin grandes manifestacións nin grandes disturbios precedentes ao golpe. Iso por un lado.

Polo outro, temos o mito de que na Revolución dos Caraveis non se derramou unha pinga de sangue. Falso, realmente houbo catro mortos, todos eles civís. Concordo con que afortunadamente, foron poucas as baixas para unha acción destas características, mais dicir que non houbo ningunha é falsear a realidade.

Como morreron estas catro persoas?

A iso das 8 da tarde do día 25, o derradeiro instrumento dicatorial que restaba por caer era a policía política, a tristemente famosa PIDE (Polícia Internacional e de Defesa do Estado), que daquela xa mudara o seu nome polo de DGS (Direcção Geral de Segurança). Media hora antes, o até entón Primer Ministro Marcello Caetano xa lle entregara o poder ao MFA (Movimento das Forças Armadas) representado polo Xeneral Spínola. A xente concentrábase perante o cuartel lisboeta da Direcçao, que estaba sita na Rúa António Maria Cardoso, pedindo o final da organización e a entrega dos responsábeis aos revolucionarios.

A tensión, os gritos e as protestas aumentaban pouco a pouco, até chegar ao tráxico final: Uns axentes situados no tellado abriron lume contra os manifestantes, todos civís, matando a catro persoas e ferindo a 45 máis.

O final da inútil resistencia da DGS non chegaría até o día seguinte, após unha conversación telefónica entre o propio Spínola e o director da policía política, Silva Pais. A partir dese momento, deu comezo o proceso de desmantelación do organo de represión, e Portugal non voltaría a ter un servicio de intelixencia até 1984 coa entrada en funcionamento do SIRP (Sistema de Informações da República Portuguesa).

Khalkhin Gol: a batalla descoñecida

…ou de por que os xaponeses e os rusos non entraron en guerra até o final.

A batalla da que estamos a piques de falar foi unha das máis decisivas da Historia, mais porén é das menos coñecidas da Segunda Guerra Mundial.

Situémonos a finais de maio de 1939. A guerra en Europa está a piques de estoupar, Austria levaba xa uns anos anexionada ao Reich mediante o Anchsluss e Checoslovaquia estaba xa ocupada. Mais Polonia non será invadida até setembro. Mais en Asia a historia era ben diferente: Xapón, China e a URSS mais os seus estados tí­tere levaban un tempo xa a guerrear por motivos de todo tipo, entre os que destacan a interferencia soviética na Guerra Civil Chinesa, e a invasión xaponesa en China. Como podedes ver non eran bos tempos para o paí­s da Gran Muralla…

Precisamente centrémonos agora xusto nos comezos desa invasión, con Corea e Manchuria xa ocupadas. Neste derradeiro territorio, Xapón decidiu instaurar un novo estado tí­tere, que será coñecido como Manchukuo. O problema viño no momento no que habí­a que fixar as fronteiras, xa que Xapón dicí­a que a fronteira do novo paí­s internábase 16 quilómetros nun territorio tamén reclamado por Mongolia, daquela estado tí­tere da URSS. As tensións foron en aumento, e se chegou incluso a un enfrontamento armado en 1938 coñecido como a Batalla do Lago Khasan. Mais o problema verdadeiramente estoupou o 11 de maio de 1939.

Ese día, un pequeno continxente de soldados de cabalaría mongois entraron no territorio disputado entre as dous potencias, mais non tardaron en ser desaloxados pola cabalaría xaponesa estacionada en Manchukuo. Logo de dous, as tropas expulsadas voltaron en maior número, e esta vez os xaponeses non puideron mandalos alén do río Kholkhin, fronteira pretendida polos nipones. Até ese momento semellaba unha escaramuza sen importancia, mais os xaponeses, feridos no seu orgullo, mandaron a dos reximentos do Exército de terra que intentou expulsar aos mongois, obxectivo de novo inacadado, e por primeira vez, con perdas humanas.

Mais a cousa non quedaba aí. Tras un aproximadamente un mes de calma, a 2ª División Aérea xaponesa bombardeu as posicións soviéticas, inflinxindo unha grande cantidide de perdas en unidades aéreas ás tropas do Exército Vermello. Ese bombardeo se fixo ás costas dos xenerais do Exército Imperial, mais xa era demasiado tarde: Stalin ordenoulle a un xeneral en ascenso, unha promesa castrense que seguramente vos soará, que preparara o contraataque. Ese xeneral era Georgy Zhukov, que logo desto comandaría ás tropas soviéticas á vitoria ante a Alemaña Nazi.

Zhukov chegou á zona do río Khalkhin en xuño, e inmediatamente comezou a planear a batalla. Mais os xaponeses adiantáronse, e o 1 de xullo os soldados capitaneados polo xeneral Komatsubara lanzáronse a un ataque na que comezaron gañando mais remataron perdendo. A pesar de conseguir expulsar aos rusos alén do río, o avance se estancou e Zhukov conseguiu contratacar e retornar á situación anterior ao ataque.

En Agosto, a iniciativa mudaba de bando. Até mediados dese mes, a fronte ficaba inmóbil, mais o xeneral soviético fartouse, e coas súas forzas a punto, compostas por uns 60000 soldados, 498 tanques e cazas, ordeou o ataque definitivo contra as forzas xaponesas, que contaban con outros 60000 soldados. A estratexia de Zhukov foi vital para a vitoria. Mandou á infantería polo medio, reservándose os tanques para rodear o inimigo e embolsalo, cortando así as súas liñas de subministros. Como curiosidadade dentro da curiosidade, houbo un capitán xaponés que en canto se percatou da situación, sacou a súa espada e atacou con ela as tanques rusos, que remataron por destruír ao Exército Imperial por orde de Zhukov cando se negaron a rendirse.

Por qué foi importante?

A importancia desta batalla radica en tres cousas.

A primeira é que unha das primeiras batallas na que os tanques, a infantería motorizada e os camións de subministros toman tanta importancia, e as técnicas empregadas aquí se viron ampliadas e melloradas logo de pouco tempo na Blitzkrieg alemá.

A segunda é que esta derrota xaponesa, a súa primeira desde que comezaran a expandirse por Asia, cortou completamente as intencións imperiais na zona, facendolles enfocarse máis no Pacífico. Probabelmente, se houberan gañado aquí, o ataque a Pearl Harbor non se houbera feito, retrasando dese xeito a entrada dos Estados Unidos na conflagración mundial.

E para rematar, a terceira é que grazas a esta vitoria, a URSS non tivo un segundo fronte no que loitar, véndose así divididas as súas forzas. Cos xaponeses acollonados e controlados en Oriente, o Exército Vermello poido concentrarse en Europa. Se houberan perdido, e tendo que dividir as súas tropas, posibelmente non houberan aturado a invasión nazi.